Eureka

Dawno, dawno temu w jednym z greckich miasteczek zaczynało się lato. Słońce świeciło na błękitnym niebie, a ptaki wesoło ćwierkały w pobliskich zaroślach. Mała Eureka wracała ze szkoły i bawiła się zerwanymi na pobliskiej łące kolorowymi kwiatkami. Zebrała niebieskie chabry, czerwone maki i żółte rumianki, aby ułożyć z nich bukiet dla mamy. Był to ostatni dzień w szkole — dzisiaj zaczynały się upragnione wakacje!

Ta myśl wprawiła Eurekę w dobry nastrój, uśmiech pojawił się na jej twarzy i z zadowolenia aż zaczęła rytmicznie przeskakiwać z nogi na nogę, dreptając ścieżką w stronę domu. Nagle do jej uszu zaczął docierać dziwny dźwięk.

— Chyba ktoś mnie woła — pomyślała zdziwiona Eureka, zatrzymała się przy najbliższym drzewie i zaczęła nasłuchiwać. Rzeczywiście z oddali dochodził czyjś głos:

— Eureka, Eureka… Eureka!

— Czyżby mama już wołała mnie na obiad? — zaniepokoiła się odrobinę.

Wtem na horyzoncie ukazała się dziwaczna biała postać w niczym nie podobna do człowieka.

To chyba jakieś dziwne zwierzątko pomyślała dziewczynka i dalej z zapartym tchem przyglądała się niezwykłemu stworzeniu. Postać jak gdyby nigdy nic biegła w jej stronę i głośno wołała jej imię — Eureka, Eureka, Eureka!

Nagle wszystko stało się jasne — w postaci rozpoznała swojego szalonego wujka Archimedesa i aż podskoczyła w miejscu.

Tylko dlaczego był cały w mydlanej pianie, a z brody i włosów kapała mu woda? Co więcej,  trzymał w ręce żółtą kaczuszkę… — ach, ten wujek Archimedes, zawsze wpada na jakieś dziwne pomysły!

Uśmiech wrócił na jej twarz, wyskoczyła zza drzewa i z radością zaczęła machać ręką w jego stronę.

— Wujku, wujku!

— Ach Eureka, nareszcie!

— Pamiętasz, jak kiedyś pytałaś mnie, dlaczego drewniane przedmioty pływają na wodzie, a te wykonane z kamienia spadają na dno?

— Udało mi się znaleźć odpowiedź! — od razu wyskoczyłem z kąpieli i zacząłem cię szukać!

To tłumaczyło pianę na głowie oraz wodę kapiącą z brody wujka.

Eureka aż oniemiała z zachwytu. Do tej pory nikt jej nie potrafił wyjaśnić tego zjawiska. Kamień wrzucony do wody zawsze spadał na dno, a kawałek drewna, z którego są budowane łódki, zawsze pływał — pytanie dlaczego tak się działo, od dawna ją nurtowało.

— Ale to jeszcze nie wszystkie dobre wiadomości! — gromko krzyknął Archimedes.

— Wiem również, dlaczego balonik napełniony helem leci do góry!

Tego było już za wiele, dziewczynka aż usiadła z zachwytu. Zawsze zastanawiała się, dlaczego kolorowe baloniki wypełnione helem, które dostawała od mamy na różnych festynach, trzeba było zawsze trzymać na sznurku, aby nie poleciały prosto do nieba.

Teraz wujek na pewno wyjaśni jej oba zjawiska i będzie mogła pochwalić się kolegom i koleżankom z podwórka zdobytą wiedzą.

Poszli razem do pracowni wujka.

W pracowni było mnóstwo dziwacznych urządzeń. Pod ścianami stały niesamowite konstrukcje z drewna, w kącie buczały metalowe maszyny, pod sufitem na sznurach kręciły się kolorowe kulki.
 
— To wszystko pewnie potrzebne, aby zrozumieć unoszenie się balonu i pływanie łódki — zastanowiła się Eureka — ależ ten wujek jest mądry!

Ku jej wielkiemu zdziwieniu podeszli tylko do dużego, szklanego akwarium umieszczonego na środku pracowni. Wujek wyjął trzy takiej samej wielkości kulki. Pierwsza z nich była zrobiona z kamienia, druga z drewna, a trzecia z bardzo cienkiego plastiku i dodatkowo była wypełniona wodą.

— Tak jak dobrze zauważyłaś Eureko, zawsze jak wrzucimy kamień do wody, to spada on na dno — zaczął wujek i wrzucił kamienną kulkę do akwarium.

— Chlup! — kulka spadła na jego dno, zakłócając spokój czerwonym rybkom.

— Kulka spada na dno, ponieważ działa na nią siła grawitacji, która za wszelką cenę ciągnie ją w dół — wyjaśnił wujek.

 — Ale gdy wrzucimy do wody kawałek drewna, to unosi się on na powierzchni i nie tonie? — zadała podchwytliwe pytanie Eureka. — Czyżby siła grawitacji już nie działała? — zastanawiała się dziewczynka — i szybko wrzuciła do akwarium kulkę drewnianą.

Chlup! — rybki wcale się nie przestraszyły, ponieważ drewniana kulka nie spadała na dno akwarium, tylko zaczęła pływać po powierzchni wody.

— Widzisz Eureko, na każde ciało zanurzone w płynie działa dodatkowa siła, która stara się je wypchnąć na powierzchnię. Nazywa się ona siłą wyporu. Siła grawitacji i siła wyporu walczą miedzy sobą czy dane ciało takie jak kamień, czy kawałek drewna, powinno wypłynąć na powierzchnię czy opaść na dno — wyjaśnił wujek.

— Ale co decyduje o zwycięstwie jednej z sił? — uparcie dopytywała Eureka.

— Aby to wyjaśnić potrzebna nam jest trzecia kulka wypełniona wodą — powiedział wujek.

Chlup! — trzecia kulka wpadała do akwarium.

Eureka nie mogła pojąć, co się teraz dzieje. Kulka ani nie tonęła, ani nie wypływała na powierzchnię! Po prostu unosiła się pod powierzchnią wody, nie dotykając dna. Rybki również były zdezorientowane i z wrażenia schowały się w najdalszym rogu akwarium w dużej muszelce. Tylko ich zaciekawione pyszczki wyglądały na zewnątrz.

— Jak to możliwe! — krzyknęła Eureka.

— To bardzo proste — uśmiechnął się wujek Archimedes.

— Widzisz Eureko, wszystkie kulki mają taki sam kształt, ale kamień jest gęstszy od wody i od drewna, w taki sam sposób jak kisiel jest gęstszy od mleka. Woda natomiast jest gęstsza od drewna, ale nie od kamienia. Dlatego kulka kamienna jest najcięższa, a kulka drewniana najlżejsza.

Eureka zmarszczyła brwi i zacisnęła piąstki.

— Z tego co mówisz wujku, wynika, że siła grawitacji wygrywa, gdy ciało jest gęstsze od wody, a siła wyporu, gdy ciało jest rzadsze od wody. Natomiast gdy ciało ma gęstość podobną do wody, obie siły przestają ze sobą rywalizować i pozwalają ciału unosić się pod jej powierzchnią.

— Brawo, tak właśnie jest Eureko! — krzyknął uradowany wujek — jesteś bardzo mądrą dziewczynką!

— Ale co z tym balonem, dlaczego on lata w powietrzu? — zaczęła dopytywać się Eureka.

— Bo widzisz, powietrze tak jak woda jest płynem. Płynami nazywamy ciecze takie jak woda lub gazy takie jak powietrze.

To dopiero była świetna wiadomość — powietrze nie jest mokre, ale mimo wszystko jest płynem, niesamowite!

— Czyli na nasz balonik wypełniony helem działa również siła grawitacji i siła wyporu — kontynuował wujek. — Balonik napełniony helem unosi się, więc na pewno zwycięża siła wyporu. A zwycięża dlatego, ponieważ hel jest gazem, który ma mniejszą gęstość od powietrza, tak samo jak drewno ma mniejszą gęstość od wody. Tym samym hel jest lżejszy od powietrza.

Teraz już wszystko było jasne. Na ciała znajdujące się w powietrzu tak samo jak na ciała znajdujące się w wodzie, działają siła grawitacji i siła wyporu.

— Jak to dobrze mieć takiego trochę szalonego wujka, który zawsze potrafi odpowiedzieć na trudne pytania! — ucieszyła się Eureka.

Wujek zarumienił się i wręczył Eurece trzy kulki, aby mogła pokazać koleżankom i kolegom poznane zjawisko.

Eureka mocno uścisnęła wujka Archimedesa i szybko popędziła do domu, aby dać mamie zerwane kwiatki i opowiedzieć o dzisiejszych przygodach. Był to dopiero pierwszy dzień wakacji, które zapowiadały się wspaniale.


mgr inż. Mikołaj Oettingen