Menu
  • Link do mapy serwisu
  • Pl
  • Wodna magia
  • Wodna magia
 

Wodna magia

Maciek ma już 7 lat, potrafi pisać, sznurować buty i jest bardzo ciekawy, co się wokół niego dzieje. Razem ze swoim psem Sznapsem bada tajemnice świata. Kiedy zadaje komuś pytanie, nigdy nie rezygnuje, zanim nie otrzyma zadowalającej go odpowiedzi. Jeszcze nie wie kim chce być w przyszłości, ale ostatnio doszedł do wniosku, że łowienie ryb musi być bardzo ciekawym zajęciem.

Wujek Zdzisiek obiecał mu w tym roku zabrać go na ryby nad pobliskie jezioro. Mrozy utrzymywały się już od wielu dni i chłopiec widział przez lornetkę, że na zbiorniku wodnym jest już pokrywa lodowa. Mimo to wujek nalegał, aby zaczekać jeszcze jeden dzień. Maciek czekał już bardzo długo.

— Wujciu, czemu nie możemy pójść już dziś? Przecież woda zamarzła!

— To nie takie proste... — odpowiedział wujek. — Woda jako jedna z nielicznych cieczy zamarza od góry. To oznacza, że jeśli nawet na wierzchu widać lód, to trudno ocenić jaką ma grubość.

— Aha! — rzekł chłopiec. — Czyli zaczekamy jeszcze dzień, aby mieć pewność, że będziemy mogli bezpiecznie po nim chodzić! Sznaps chodź na spacer!

Następnego dnia obaj ubrali się ciepło, zabrali sprzęt wędkarski i razem ze Sznapsem poszli w kierunku jeziora. Gdy wujek upewnił się, że lód jest wystarczająco mocny, weszli na zamarzniętą powierzchnię. Następnie wywiercili w lodzie otwór i zaczęli łowić ryby.

— Jak to możliwe, że ryby żyją pod lodem, skoro nie mają dostępu do powietrza? — zapytał chłopiec. — Dlaczego się nie duszą?

— Ryby i inne zwierzęta żyjące w jeziorze i rzekach oddychają tlenem rozpuszczonym w wodzie — odparł wujek i wyciągnął z przerębla dużą rybę — pewną ilość gazu można zmieścić w wodzie tak samo jak rozpuszczasz w niej cukier.

— A co się stanie — kontynuował Maciek — jeśli będzie duży mróz i cała woda w jeziorze zamarznie?

— To akurat zdarza się bardzo rzadko Maćku. Woda jest wyjątkową cieczą i największą gęstość ma w temperaturze 4 stopni Celsjusza. Z tego powodu, jak już wspomniałem, woda w zbiorniku zamarza od góry, a żyjątka wodne mogą przetrwać nawet mroźną zimę.

— To niesamowite, że życie może funkcjonować nawet w tak trudnych warunkach — pomyślał chłopiec.

Po powrocie z połowów Maciek wpadł na pomysł, aby sprawdzić to, co wujek Zdzisiek powiedział mu o gęstości wody. Chłopiec napełnił słoik wodą do pełna, zakręcił przykrywkę, a następnie wstawił go do zamrażarki. Gdy woda stanie się chłodniejsza — pomyślał — jej poziom powinien się obniżyć. Sprawdzę to za jakiś czas.

Maciek zapomniał sprawdzić poziom wody w słoiku i pozostawił go w zamrażarce na całą noc. Następnego dnia czekała na niego niezbyt wesoła niespodzianka.

— Maćku! — zawołała Mama. — Coś ty zrobił z zamrażalnikiem?

— Ojej! Zupełnie zapomniałem o moim „eksperymencie”!

Chłopiec spojrzał do środka lodówki i zobaczył kawałki szkła zamarznięte w lodzie. Tylko nakrętka wyglądała na całą.

— Synku, czy wujek ci nie powiedział, że woda zwiększa swoją objętość, gdy zamarza? Trzeba uważać na to, co wkładamy do zamrażalnika i wystawiamy na dwór zimą, ponieważ lód może rozsadzić pojemnik, zwłaszcza szklany.

— Czy wszystkie ciecze „rosną” przy zamarzaniu?

— Nie, woda jest w tym wyjątkowa, ponieważ jej cząsteczki niezwykle silnie ze sobą oddziaływają i tworzą tunele w lodzie, które zajmują wiele miejsca.

Po sprzątnięciu lodówki, Maciek i Sznaps oglądali w telewizji program o krążeniu wody w przyrodzie. Dowiedzieli się, że jest ona niezbędna do istnienia życia na Ziemi.

— Słyszałeś Sznaps? To niesamowite! — dziwił się chłopiec. — Gdyby nasza planeta znajdowała się bliżej Słońca, to oceany, rzeki i jeziora mogłyby wyparować! Gdyby Ziemia była dalej, cała woda mogłaby zamarznąć.

— Hau! Hau! — odpowiedział pies i zaczął pić wodę ze swojej miski.

— Co więcej, woda istnieje poza Ziemią! — kontynuował Maciek. — Na Marsie znajdują się czapy lodowe, a jeden z księżyców Jowisza pokryty jest warstwą lodu. Jak to dobrze, że lodowce na Antarktydzie i Arktyce nie topnieją, bo zalałyby wiele terenów zamieszkałych przez ludzi!

Po kilku dniach, gdy temperatura na dworze wzrosła i nie było już mrozu, Maciek wyszedł na dwór z Tatą, aby pobawić się na śniegu.

— Odwilż to najlepsza pora na lepienie bałwana! — zauważył Maciek. — Gdy jest mróz, śnieg w ogóle nie chce się lepić, a teraz nie ma z tym najmniejszego problemu.

— To dlatego, że śnieg ma teraz temperaturę topnienia i łatwo łączy się w większe kawałki — tłumaczył Tata. — Czy wiesz, że każdy płatek śniegu wygląda zupełnie inaczej?

— To bardzo ciekawe Tato! Bardzo chciałbym obejrzeć je pod mikroskopem, który dostałem ostatnio od Świętego Mikołaja! Ale do tego potrzebny jest świeży śnieg, a teraz mamy odwilż... Spróbujemy zrobić to za rok, gdy spadnie świeży.

Maciek uwielbia przeprowadzać różne sztuczki i pokazy. Kiedy tylko może poznaje nowe rzeczy, a najbardziej lubi, gdy czegoś nowego uczy go wujek Zdzisiek.

— Dzisiaj Maćku pokażę Ci sztuczkę z monetą, tylko przynieś mi proszę miskę z czystą wodą i widelec.

— Już lecę Wujaszku, nie mogę się doczekać! — i pobiegł do kuchni razem ze Sznapsem.

Wujek wziął widelec i ułożył na jego końcu starą monetę, a następnie ostrożnie położył ją na powierzchni wody. Metalowy krążek uginał wokół powierzchnię wody, ale nie zatonął.

— Ojej, ależ to sprytne! — powiedział chłopiec. — Myślałem, że metal jest cięższy od wody i zatonie.

— To kolejna ciekawa właściwość wody — odpowiedział wujek — Nazywa się napięcie powierzchniowe i potrafi utrzymać na powierzchni małe przedmioty. Jeśli się postarasz na pewno uda Ci się położyć na niej także igłę. O! Udało się!

Po obiedzie Maciek i Sznaps poszli nad rzeczkę razem z Wujkiem, bo chciał im pokazać coś ciekawego. Zatrzymali się nad brzegiem i Wujek wskazał na powierzchnię wody:

— Widzicie te małe owady śmigające na powierzchni? — zapytał. — To nartniki, które poruszają się po wodzie dokładnie na tej samej zasadzie jak moneta pływająca w misce wody.

— A czy to ma jakiś związek z robieniem baniek mydlanych? Przecież tam też jest woda!

— Duże napięcie powierzchniowe utrudnia tworzenie baniek mydlanych — odpowiedział wujek.

— Dlatego dodajemy do niej detergent podobny do mydła, aby ją zmiękczyć i wtedy jest to już możliwe.

Po kilku miesiącach nadeszły chłodne, jesienne wieczory i każdy chętnie przychodził, aby ogrzać się przy ciepłym grzejniku.

— Witaj Maćku! — powiedział wujek Zdzisiek. — Opowiedziałem ci już kilka ciekawostek dotyczących właściwości wody, ale nie wspomniałem ani słowem, jak ważna jest dla nas każdego dnia!

Wujaszek zastukał kilka razy w grzejnik.

— Każdego dnia woda transportuje ciepło do naszego domu z elektrociepłowni. Mówimy, że ma dużą pojemność cieplną i dlatego jest praktycznie od zawsze używana w przemyśle.

— Hmm... — zastanawiał się chłopiec. — Czy to dlatego zimna woda tak dobrze nadaje do gaszenia ognia i pożarów?

— Dokładnie Maćku! Innym zastosowaniem wody jest rola chłodziwa w większości elektrowni na całym świecie. Najpierw jest ona podgrzewana przez piece, a następnie już jako para wodna napędza turbiny wytwarzające energię elektryczną. Wyobraź sobie, że praktycznie nic w domu nie funkcjonowałoby bez tego: telefon, telewizor, Internet, kuchenka elektryczna lub pompa wody do kranu...

— Ooo... zatem woda jest obecnie niezbędna nie tylko do istnienia życia na Ziemi, ale przede wszystkim dla funkcjonowania naszej cywilizacji!

— Zgadza się, wszyscy z niej korzystamy i dlatego jest ona bardzo cenna. Pamiętaj o tym, aby nie zostawiać odkręconego kranu, gdy wychodzisz z kuchni lub łazienki.


mgr Grzegorz Kępisty


Mgr Grzegorz Kępisty — doktorant w Katedrze Energetyki Jądrowej na Wydziale Energetyki i Paliw AGH. Zawodowo zajmuje się modelowaniem komputerowym fizyki reaktorów jądrowych. Interesuje się literaturą, makrofotografią owadów, muzyką oraz pływaniem.

All rights reserved © 2017 Akademia Górniczo-Hutnicza